Maquis [Guerrilleiros]
Mollados polos ríos de sangue
fuxiron para se agochar os guerrilleiros,
e galegos berros estarreceron
e un groso sentimento contestatario naceu.

Xurdiu un sentir amotinado e subversivo
ante a barbarie macabra xerada
polo fascista poder establecido
aniquilador das persoas libertarias.

Unha península e unha posguerra
filtrando persoas, novas mortes, sempre condenas
mais guerrillas valentes defenden a súa terra
contra a ditadura do xugo e das frechas.
Maquis agochadas nos bosques,
nas covas, nas furnas e nas leiras,
homes valentes e combativas guerrilleiras
combatendo contra os franquistas de roupa negra
que cazaban persoas coma aguias feras
e tinguían con sangue a cor da súa bandeira.


 Poesía creada por Xurxo M. Gago Chao



Hai feitos impregnados na liña temporal da nosa historia que pasan desapercibidos neste presente tan diverso que vivimos. Este presente tan tecnolóxico e motorizado de hoxe en día obriga a botar unha ollada ás leccións de vida que deron, en tempos moi difíciles, moitos dos nosos devanceiros. Sobre todo as mulleres, sobre todo as peixeiras, de quen vai esta historia.

Aprendeu as mañas e os oficios dunha profesión dura e sacrificada que obrigaba a pasar as horas soportando o frío e a humidade. Todas as peixeiras dependían das capturas dos barcos de pesca que saían á faena. O porto de Ferrol Vello, o peirao de Curuxeiras, era o principio dun longo percorrido na procura do sustento para as súas familias. A lonxa; era para elas, coma as oficinas da bolsa de Wall Street para os investidores, un lugar onde tiñan que demostrar toda a súa pericia para poder lograr unha mercadoría boa e a bo prezo. A lonxa; un lugar de encontro e desencontro, de negocios e discusións, un lugar de solidariedades varias, un lugar onde convivían xuntos o compañeirismo e a competencia. Cada quen teimaba polo seu e polo sustento dos seus. 

A señora Leocadia era unha peixeira ambulante que con esforzo e tesón percorreu durante máis de cincuenta anos, case toda a súa vida, o traxecto dende Ferrol Vello até Serantes ofrecendo peixe a quen ben quixese mercarllo. Era veciña da rúa do Castro número dezaseis do barrio de Ferrol Vello. Durante décadas camiñou cun paxe na cabeza que contiña a mercadoría do día para ofrecérllela aos seus clientes, até que, anos máis tarde, o seu fillo pequeno construíulle un carro de man de madeira e rodas de ferro, un carro que enchía de cestos con peixes de diferentes variedades, sobre todo sardiñas, peixes ben resgardados con xeo para manterse fresquiños. A novidade do carro de man facilitou en gran medida o seu labor ambulante, pero, inda así, era moito o esforzo que tiña que empregar para tirar do carro polas vellas rúas empedradas ferrolás. Anos máis tarde, o seu amañado fillo, púxolle ao carro unhas rodas de goma que melloraron moito a súa manexabilidade.




Leocadia era unha muller baixiña, pero forte e ben posta, de pel engurrada e un moño de pelo negro e branco na súa cabeza. Vestía con mandís de cores escuros ademais da típica faldriqueira da cor do millo onde gardaba unha latiña cos cartos para a compra e a venda do día. Unha muller loitadora con tres fillos que manter. Leocadia non faltou un día ao seu traballo a pesar da chuvia e do vento, a pesar do frío e das dores, ou mesmo das enfermidades varias que tivese que soportar.

Un día calquera, dun ano calquera da segunda década do século vinte, o marido de Leocadia díxolle que ía a mercar tabaco. Non apareceu ese día, nin ao outro, nin ao outro máis. Non apareceu ao ano de marchar a polo tabaco, nin aos dous anos, nin aos cinco, nin aos dez. O marido da loitadora Leocadia apareceu de súpeto; outro día calquera, case vinte anos despois, xa na década dos anos corenta, cos seus tres fillos xa ben mozos e criados de maneira teimosa e sacrificada. Jorge apareceu diante dela cando esta se dirixía de camiño a Serantes, apareceulle vestido cun traxe moi usado e descolorido e cunha maleta vella dun marrón escuro corrompido polo tempo. E díxolle:

- Ola Cariño!

E ela, claro, replicou:

- Terás valor Cheíño! Despois de vinte anos de marchar a por tabaco…

E comezou a chorar. E apertáronse mutuamente. E perdoouno. E esqueceu o pasado e o sufrido en soidade polos sacrificios soportados na crianza dos seus tres fillos, perdoouno acolléndoo de novo case sen reproches. O pobre do seu marido tamén sufrira o seu, seguramente vivise a vida como quixo até que non resistiu máis e volveu á súa terra. Volveu tan só cunha vella maleta, unha maleta corroída que soamente contiña unha garabata. O fracaso da súa andaina por terra dos Estados Unidos fíxose patente nas pertenzas que trouxo consigo, a súa estadía durante anos na cidade de New York levouno a pasar un inferno en certos momentos, un inferno do que puido escapar embarcando de novo cara á terra onde nacera para tentar recuperar a súa familia. Leocadia, sen saber nada del durante tanto tempo, chegou a pensar que morrera. Despois da dor e do rexeitamento inicial chegaron a recuperar o amor que procesaran o un polo outro, e os seus fillos, con máis de vinte anos, aceptárono igualmente. E a partir de aí, a familia enteira volveu camiñar unida.



A volta do seu marido non foi novidade ningunha para que Leocadia tivese que deixar o seu traballo de peixeira ambulante. Para conseguir o sustento para os seus non lle quedaba outra que acudir cada día á lonxa do peirao de Curuxeiras para tentar facerse cos mellores produtos frescos nas concorridas puxas. Logo, xa coa mercadoría ben suxeita no carro, comezar a súa andaina da mañá cara á procura da clientela fixa e de novos clientes que puidesen xurdirlle no traxecto até Serantes. Leocadia era moi coñecida por aqueles tempos no barrio, tiña moita clientela que lle mercaba peixe fresquiño, era moi querida e respectada, exemplo de mulleriña loitadora. A retina da liña do tempo lembra a rutina valorosa e constante durante moitas décadas da peixeira Leocadia empurrando o seu carro polas rúas de Serantes.  

Os fillos de Leocadia casaron, e co tempo convertérona en avoa, unha avoíña de setenta anos que continuou co seu traballo a pesar da idade. Pero; a vida, ás veces dá e ás veces quita, e sen que ninguén poida facer nada as vidas trocan nun sinxelo instante. E iso pasou na vida de Leocadia, pois unha negra mañá de verán ocorreu unha traxedia, un negro día vinte e tres do mes de agosto de mil novecentos sesenta e tres.

Como cada mañá, Leocadia dirixiuse co seu carro cara á lonxa de Curuxeiras, colleu a mercadoría que puido e procedeu a camiñar pola beirarrúa empurrando o seu carro; como sempre facía. A mala sorte quixo que durante o seu traxecto rutineiro, pola estrada de Copacabana cara á Serantes, un autobús da Armada Española esvarase tras frear ao atoparse de fronte cun ómnibus da compañía de Tranvías, polo que o vehículo militar levou por diante á peixeira e ao seu carro, matándoa no acto. O gran vehículo, “autobús da Marina”, empurrouna contra un muro de pedra e aprisionouna e atropelouna, ficando atrapada entre as súas rodas. O suceso causoulle a Leocadia unhas graves secuelas que provocaron a súa morte no mesmo momento. Foi necesaria a participación dun coche grúa para liberala. Posteriormente, trasladárona ao “Hospital da Marina”, onde certificaron a súa morte e cursaron as correspondentes dilixencias xudiciais. O seu enterro, con moito pesar xeneralizado en Ferrol Vello e Serantes, tivo lugar ao día seguinte no cemiterio de Serantes. 



Tiña setenta anos, morría vinte anos despois do regreso do seu marido das Américas. O condutor do autobús militar era un veciño de Ferrol Vello, e segundo din, ficou moi afectado polo suceso durante toda a súa vida. A sorpresa e o pesar en toda a bisbarra foi inmenso, para canto máis a dor da súa familia, dos seus fillos, dos seus netos e netas, e do seu emigrante marido cargado de remordementos. Os xornais locais do día seguinte informaron do suceso acompañando a nova coa foto do autobús enriba dun carro desfeito, aquel carro que con tanto agarimo construíra un dos fillos de Leocadia para facilitarlle o seu labor de venta ambulante. A xustiza determinou que a culpa fora do autobús militar e procedeu a indemnizar ao seu viúvo e aos seus fillos cun diñeiro escaso que non fixo esmorecer para nada a dor que provocou a perda da querida peixeira Leocadia. Todo un exemplo de muller boa, valente, constante e consecuente no sacrifico do día a día para alimentar aos seus. Un exemplo de bondade ao perdoar e acoller á súa parella despois de vinte anos de abandono. Unha mulleriña agarimosa. 

Esta foi a historia da miña bisavoa Leocadia Romero Otero, unha peixeira ambulante que deu coa súa coraxe unha verdadeira lección de vida.

Este relato foi modificado tras atopar novos datos na prensa da época, coa colaboración da biblioteca - hemeroteca do Ateneo Ferrolán, datos recollidos tanto no Diario de Ferrol como na Voz de Galicia do día 24 de agosto do ano 1963.  


Relato creado por Xurxo M. Gago Chao




















Fotografías realizadas por © Xurxo M. Gago Chao
Nikon D3100




Non hai que deixarse levar
cara ao esmorecemento da empatía, 
nin cara aos camiños dos egoísmos,
nin cara á prepotencia da vida.
Nin deixarse arrastrar
pola esaxerada porfía,
nin polos inxustos extremismos,
nin polas palabras corrompidas.
Nin deixarse afogar
nos mares da tecnoloxía
onde abondan os cinismos
e as fortes rachas de mentiras.
Hai que ben interpretar
as mensaxes que están escritas
fuxindo dos empirismos
e das razóns envilecidas.
Hai que lograr chegar
até o cumio da nosa faísca
obviando os fatalismos 
sorteando as espiñas.
Hai que escoitar
até o que o silencio diga
mitigando os escepticismos
tendo a conciencia acendida.

Poesía creada por Xurxo M. Gago Chao


Miro para eles ao falar, pero xa non miran aos ollos. Por suposto, é cuestión de cada quen decidir o que lle interesa, pero isto xa é un non vai máis. Estás a falar e, de súpeto, o móbil que teñen nas mans pasa a ser a súa única atención, e ti falas para o ar. Préstanche máis atención enviándolles unha mensaxe polo whatssap que falándolles a gritos ao carón da súa orella. As novas xeracións de hoxe en día camiñan cara ao illamento das persoas en burbullas pechadas. A sensación que lles provoca o envío e recepción de mensaxes, os gústame, os chíos e demais caralladas tecnolóxicas, son coma un potente droga que os mantén ligados ao celular de maneira súper aditiva até o punto de non prestar atención a nada máis que non sexa o que din as pantallas dixitais destes aparatos do demo.

Ninguén comenta nada sobre a posible e longa exposición ás radiacións que poidan emitir estes dispositivos e os efectos negativos que poidan provocar estas ondas nos xoves cerebros da mocidade en idade de crecemento. Os Wifi non se apagan pola noite, e non está demostrado que sexan inocuas as ondas que emite. Certamente, as empresas de telecomunicacións dispoñen de dispositivos modernos que reparten conexións de internet a millóns de fogares do mundo co beneficio que supón para os cidadáns estar conectados á rede e co correspondente beneficio económico que perciben as mencionadas empresas, pero tamén é certo que pouco informan dos efectos que estes poden provocar nas persoas tras unha longa exposición a eles, tamén é certo que é complicado demostrar que unha enfermidade provén do uso de certas tecnoloxías, mais con iso xogan. A cegueira dunha boa parte de seres humanos estaos a converter en seres tecnolóxicos enfermos, seres comunicados dende unha burbulla pechada afastándose das verdadeiras relacións humanas de tu a tu, das olladas aos ollos cando se fala, da lectura de libros, a tecnoloxía está a roubar a imaxinación de moitas persoas, as primeiras, as máis débiles, a mocidade.

Os móbiles, as tabletas e demais aparellos de comunicación vía internet están a roubar un tempo precioso de conversas e sorrisos cara a cara, as comunicacións co teléfono está afastándose moito da súa verdadeira función de comunicar, o que está a facer é incomunicar ás persoas dos demais e de si mesmas.



As redes sociais son escaparates do engano, son ferramentas nas que abondan os mentireiros e os inxuriosos, cheas de sabelotodos, inundadas de falsos profetas e de contas falsas feitas por empresas de comunicación para algún tipo de campaña comercial ou mesmo política. Xa nada é o que era. Lembro aqueles bos comezos do Facebook e do Twitter inda pouco contaminados, agora convertéronse nunha selva cunha extensa vexetación de despropósitos. Dá moito medo que os nosos fillos e fillas estean expostos a tal despropósito tecnolóxico, pero o certo é que se non os deixáramos utilizar estes aparellos estariamos excluíndoos socialmente, algo que non desexamos para eles de ningunha das maneiras. Pero si temos o deber de controlar, guiar e educar o tempo de exposición dos nosos xoves a estas tecnoloxías. Ademais, é imperativo o control dos pais e das nais sobre uso que os rapaces e rapazas lle estean a dar ao móbil, antóllanse necesarias unha serie de regras a cumprir para que non esmorezan as conversas e os sorrisos cara a cara, para que poidan volver os tempos de lecer no que non sabían que facer, aqueles tempos nos que os xoves ao non saber que facer púñanse a ler, ou a pintar, ou crear calquera cousa. O aburrimento levaba á creatividade, levaba ao esforzo para pensar novas formas de divertimento, obrigaba a traballar a imaxinación e polo tanto aumentábaa. Agora, a imaxinación morre enferruxada por mor da preguiza que lles provoca calquera outra cousa que non sexa a pantalla dixital do celular.

Que cada quen actúe como lle conveña, pero non fomentedes máis o roubo da imaxinación da nosa mocidade, deberiades teimar pola volta ou o mantemento da comunicación verbal, dos bicos reais e das apertas fondas e sentidas in situ e non no espazo cibernético. 


Escrito de opinión creado por Xurxo M. Gago Chao





















O Carballo do Santo Antonio de Vilardefrancos,  [Artes, Concello de Carballo (A Coruña)]. 
Fotografías realizadas por © Xurxo M. Gago Chao
Nikon D3100
anterior inicio seguinte
Hai motivos … Unha boa razón fonda e sentida, algo que che pete, ¿que máis dá?, algo que che anime o día, un desexo, un paseo ou un cantar. Unha boa razón fonda e sentida, algo que che pete, ¿que máis dá?, algo que che dea alegría, unha boa melodía, un verso ou un xantar. Unha boa razón fonda e sentida, algo que che pete, ¿que máis dá?, algo que che dea enerxía, lembrar, reflexionar ou meditar, algo que te axudaría inda con chagas a camiñar, algo da túa porfía, dicirlle a vida: - Éche o que hai! Poema de Xurxo M. Gago Chao
tintero

© XURXO M. GAGO CHAO

O Nemetum do Galaicum



logoweb